Obecnie obserwujemy wzrost świadomości społeczeństwa na temat wagi środowiska naturalnego w rozwoju człowieka. Kontakt z naturą w wielu publikacjach wskazywany jest jako jeden ze sposobów wspierania naszego zdrowia, nie tylko w sferze fizycznej, ale także psychicznej. Zapewne wielu z nas miało okazję doświadczyć wyciszenia słuchając szumu liści, dźwięku strumyku czy śpiewu ptaków. Natura kojarzy nam się z życiem — zapewnia pożywienie, schronienie i surowce potrzebne nam do przeżycia. Jednak poza ewolucyjnymi uwarunkowaniami relacji człowieka z naturą możemy także obserwować jej realne oddziaływanie na nasz dobrostan, przejawiające się m.in. w redukcji stresu i napięcia, stabilizacji emocjonalnej czy poprawie procesów myślenia. Jednym z obszarów ułatwiających wykorzystanie tych zależności jest ogrodnictwo, które stanowi popularny sposób interakcji z światem flory oraz jest wykorzystywane przez człowieka do zaspokajania różnorodnych potrzeb (intelektualnych, kreatywnych czy społecznych). Poniżej znajdziesz kilka aspektów, poprzez które pielęgnacja ogrodu może przyczynić się do poprawy Twojego samopoczucia.
Redukcja stresu i napięcia
Istnieją dowody na to, że szeroko pojęty kontakt z naturą (przebywanie w lasach, dotyk i zapach roślin) przyczynia się do obniżenia napięcia psychicznego i redukcji stresu (Dudkiewicz i in., 2018). Tereny zielone i zajęcia ogrodnicze mogą pomóc mieszkańcom miast obniżyć poziom zdenerwowania, co miało miejsce m.in. w czasie pandemii COVID-19 (Mierzejewska i in., 2023). Już 30-minutowa praca w ogrodzie znacznie obniżała poziom kortyzolu. Ponadto efekt ten był istotnie silniejszy względem aktywności relaksujących podejmowanych w zamkniętym pomieszczeniu (Berg i Cysters, 2011). Wyniki te wskazują, że ogrodnictwo to nie tylko popularne hobby, ale może także stanowić strategię radzenia sobie ze stresem, przynoszącą realne fizjologiczne korzyści.
Cyfrowy detoks
Obserwowany obecnie szybki rozwój technologiczny przyczynia się poprawy jakości życia, jednocześnie jednak prowadzi do ograniczania możliwości kontaktów z naturą. Postęp procesów cyfryzacji i urbanizacji wspiera powstawanie nowych trudności psychicznych, takich jak rozwój uzależnienia od Internetu czy FOMO (Fear of Missing Out). Ciągła konieczność bycia online sprawia, że jesteśmy przeładowani informacjami, co utrudnia wypoczynek. W tym kontekście ogrodnictwo może być postrzegane współcześnie jako najbardziej dostępny sposób kontaktu z naturą, dający wytchnienie od stresu związanego z technologią (tzw. technostresu).
Poprawa samopoczucia
Redukcja stresu przyczynia się także do poprawy samopoczucia. Podejmowanie czynności ogrodniczych zwiększa wydzielanie serotoniny i endorfin w mózgu, co fizjologicznie podwyższa nastrój. Ogrodnictwo tworzy przestrzeń do zadbania o codzienną aktywność fizyczną nawet dla osób mających ograniczone możliwości ruchowe. Ponadto tworzenie własnego ogrodu wzmacnia poczucie sprawczości, kontroli i bycia produktywnym, które stanowią istotne elementy budowania samooceny i dobrostanu. Ogród daje nam poczucie własnej przestrzeni, za którą jesteśmy odpowiedzialni, buduje zaangażowanie i regularność, co pomaga porządkować codzienne życie. Skupienie się na pielęgnacji roślin może także stanowić sposób na uważne bycie „tu i teraz”, co pomaga nam w wyciszeniu, relaksacji oraz konstruktywnej regulacji emocji.
Regeneracja funkcji poznawczych
Odpoczynek stanowi ważny element regeneracyjny dla naszego mózgu. Przeznaczenie czasu na relaksujące aktywności wspomaga procesy pamięci, uczenia się, poprawia koncentrację, a także ma związek z zabarwieniem emocjonalnym naszych myśli (gdy jesteśmy zmęczeni możemy mieć tendencję do generowania „czarnych scenariuszy” i dostrzegać mniejszą ilość pozytywnych aspektów). Ogrodnictwo przyczynia się do regeneracji procesów poznawczych po wysiłku umysłowym. Obniżając poziom stresu może poprawiać funkcjonowanie pamięci roboczej i wspomagać procesy uczenia się. Projektowanie ogrodu angażuje wyższe procesy poznawcze takie jak: planowanie, monitorowanie czy podejmowanie decyzji, a także sprzyja kreatywności. Ogrodnictwo można zatem traktować jako regeneracyjną aktywność poznawczą, która może być szczególnie pomocna np. dla osób starszych.
Wspieranie interakcji społecznych
Dla wielu osób ogrodnictwo nie jest jedynie pielęgnowaniem roślin, ale stanowi także ważny element kultury oraz osobistej tożsamości. Projektując ogród, zawierają w nim metafory i nawiązania istotne w kontekście ekspresji siebie oraz swoich wartości. Dzięki temu nasz ogród może stać się sposobem komunikacji z innymi, miejscem pomagającym wyrazić nasz wewnętrzny świat przeżyć. Sprzyjającą rolę zieleni w budowaniu kontaktów społecznych zauważono nie tylko w kontekście prywatnych ogrodów, ale także w przestrzeniach użyteczności publicznej.
Coraz większą popularnością cieszą się tzw. ogrody społeczne, czyli wydzielane fragmenty przestrzeni (np. w obrębie konkretnego osiedla, szpitali, placówek oświatowych), którymi wspólnie opiekują się mieszkańcy poprzez uprawę warzyw i roślin. Jak wskazują badania, inicjatywy takie pozytywnie przyczyniają się do budowania więzi społecznych, integracji i tworzenia sieci wsparcia społecznego (Wojcieszek-Zbierska, 2024). Tego typu miejsca mają także aspekt edukacyjny i rozwojowy, gdyż często są miejscem wydarzeń społecznych i kulturowych, jak np. zajęcia ogrodnicze i relaksacyjne. Wiele z nich znajduje się także przy uniwersytetach, gdzie eksperci popularyzują wiedzę naukową i tym samym aktywizują lokalne społeczności (np. dzieci i seniorów). Ogrody stanowią zatem przestrzeń, której odpowiednie zaprojektowanie może przyczyniać się do budowania ważnego zasobu, jakim są więzi społeczne.
- Źródła:
Dudkiewicz, M., Pudelska, K., Parzymies, M., Durlak, W. (2018). Rola hortiterapii i bukieciarstwa w leczeniu dzieci i dorosłych. Kosmos, 67(4), 813-821.
Mierzejewska, L., Sikorska-Podyma, K., Szejnfeld, M., Wdowicka, M., Modrzewski, B., Lechowska, E. (2023). The role of greenery in stress reduction among city residents during the COVID-19 pandemic. International Journal of
Environmental Research and Public Health, 20. https://doi.org/10.3390/ijerph20105832Van den Berg, A. E., Custers, M. H. G. (2011). Gardening promotes neuroendocrine and affective restoration from stress. Journal of Health Psychology, 16(1), 3–11. https://doi.org/10.1177/1359105310365577
Wojcieszak-Zbierska, M. (2024). Rola ogrodów społecznych w kształtowaniu relacji społecznych. Turystyka i Rozwój Regionalny, 22, 143–155. https://doi.org/10.22630/TIRR.2024.22.25
