Oblicza męskiej depresji

Depresja jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych we współczesnym świecie — szacuje się, że około 332 miliony osób cierpi na tę chorobę (WHO, 2025). Jest to poważny stan, który nieleczony może znacząco obniżać poziom funkcjonowania we wszystkich sferach życia, a w skrajnych przypadkach prowadzić do samobójstwa. Depresja jest około 1,5 razy częściej diagnozowana u kobiet niż u mężczyzn, w tym u około 10% kobiet w okresie okołoporodowym (WHO, 2025). Jednocześnie statystyki dotyczące dokonanych samobójstw są odwrotne — na około 15 osób podejmujących próbę odebrania sobie życia aż 11 stanowią mężczyźni. Rozbieżności te mogą wskazywać na istotne niedoszacowanie wskaźników zachorowalności na depresje wśród mężczyzn. Coraz częściej zwraca się także uwagę na odmienny, w porównaniu z kobietami, obraz kliniczny depresji u mężczyzn. Wiele objawów uznawanych za typowe dla tej choroby, takich jak płaczliwość, obniżony nastrój czy apatia, częściej występuje u kobiet. Różnice te mogą utrudniać wczesne rozpoznanie epizodu depresyjnego u mężczyzn oraz opóźniać rozpoczęcie leczenia. W związku z tym coraz więcej specjalistów podkreśla konieczność uwzględnienia specyfiki męskiego obrazu depresji w planowaniu działań terapeutycznych i profilaktycznych skierowanych do tej grupy.

Koncepcja „męskiej depresji”

Koncepcja atypowej depresji (ze względu na przewagę występowania nazywanej potocznie „męską depresją”) pojawiała się na podstawie wniosków z programu leczenia depresji wprowadzonego na Gotlandii (Szwecja) w latach 80. ubiegłego stulecia. W związku z trudną sytuacją społeczną (większe bezrobocie, migracja i spadek poziomu życia) na wyspie tej zauważono w tym okresie wzrost zachowań samobójczych i objawów depresji. W odpowiedzi na tą sytuację przygotowano kompleksowe szkolenia dla lekarzy pierwszego kontaktu zapoznające ich z typowymi objawami depresji. Projekt miał na celu wsparcie diagnozy i umożliwienie szybszej interwencji. Po jego wprowadzeniu faktycznie zauważono spadek liczby samobójstw, przy jednoczesnym wzroście liczby przepisywanych leków przeciwdepresyjnych. Jednak szczegółowa analiza danych wskazała, że te zmiany dotyczyły głownie kobiet — w przypadku mężczyzn statystyki pozostały na tym samym poziomie. Wyniki te skłoniły badaczy do wniosku, że przyczyną może być odmienny obraz zaburzeń depresyjnych w przypadku obu płci. Lekarzom łatwo było wyłapać objawy „typowej” (zgodnej z popularnymi kryteriami) depresji, jednak nie byli przeszkoleni w rozpoznawaniu mniej charakterystycznych objawów, które znacznie częściej dotyczyły mężczyzn.

Jakie mogą być przyczyny odmiennego obrazu depresji u kobiet i mężczyzn? Jako jeden z głównym powodów wskazuje się różnice w socjalizacji obu grup. Kobiety mają większe społeczne przyzwolenie na wyrażanie swoich uczuć. Częściej uzewnętrzniają się przed bliskimi, płaczą przy innych oraz poszukują wsparcia. Dzięki czemu łatwiej jest im regulować emocje i radzić sobie z kryzysami. Mężczyźni często są wychowywani zgodnie ze stereotypem „silnego mężczyzny” — wpajane jest im przekonanie, że wyrażanie uczuć, płacz czy szukanie pomocy jest oznaką słabości. Z tego powodu kobiety częściej niż mężczyźni korzystają z profesjonalnej pomocy, zgłaszają się do psychiatry oraz wcześniej rozpoznają niepokojące objawy. Ponadto depresja u kobiet znacznie częściej jest tematem badań naukowych niż depresja u mężczyzn, co przyczyniło się do niskiej świadomości specjalistów w tym temacie (Chodkiewicz i Miniszewska, 2016).

Jedna choroba, różne oblicza 

Analizując sposób doświadczania depresji przez kobiety i mężczyzn możemy zauważyć pewne istotne różnice. W przypadku kobiet mówi się o internalizacji objawów: przyczyn depresji upatrują one w sobie, co budzi w nich duże poczucie winy; próbują radzić sobie z objawami poprzez wzmożony wysiłek umysłowy, co może skutkować nadmierną koncentracją na własnych słabościach. Natomiast w przypadku mężczyzn objawy często wiążą się z poczuciem wstydu i upokorzenia, co zniechęca do poszukiwania pomocy; starają się oni samodzielnie poradzić sobie z trudnościami poprzez wzmożoną aktywność fizyczną i unikanie konfrontacji z emocjami (Krajewski-Siuda i Źyśko, 2023). 

U mężczyzn w znacznie większym stopniu niż u kobiet możemy zaobserwować (Chodkiewicz i Miniszewska, 2016):

• Agresywność, irytację, wybuchy złości;
• Nadużywanie substancji psychoaktywnych;
• Większą tendencję do angażowania się w zachowania ryzykowne (niebezpieczna jazda samochodem, przypadkowe kontakty seksualne);
• Nadmierne zaangażowanie w pracę;
• Poczucie stałej presji, obciążenia;
• Spadek odporności na stres;
• Wycofanie z relacji społecznych;
• Tłumienie emocji;
• Odrzucanie propozycji pomocy.

Wsparcie 

Różnice między przeżywaniem depresji przez kobiety i mężczyzn mogą być trudne nie tylko dla specjalistów, ale także dla bliskich. Wzajemne niezrozumienie może rodzić frustrację, złość, a także powodować konflikty. W jaki sposób możemy wzajemnie wspierać się w przeżywanych trudnościach?

• Otwarcie wyrażajcie uczucia

Postarajcie się stworzyć bezpieczną atmosferę, w której każde z was może otwarcie wyrażać swoje emocje. Stawiajcie na zrozumienie i akceptację, nie na ocenę.

• Zobaczcie różnice

Świadomość różnic między wami otwiera drogę do szczerej rozmowy. Dzięki temu możecie pogłębić waszą relację oraz wypracować wspólne rozwiązania.

• Szukajcie wsparcia

W przypadku zauważenia niepokojącej zmiany zachowania u partnera/partnerki spróbuj zachęcić go/ją do skorzystania z profesjonalnego wsparcia. Wizyta u psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry może pomóc ocenić obecną sytuację oraz wybrać najlepszą formę wsparcia. Akceptacja bliskich jest ważnym czynnikiem pomagającym obniżyć lęk i poczucie wstydu towarzyszące osobie w kryzysie.  Warto podkreślić, że sięgnięcie po pomoc nie jest oznaką słabości, a przejawem dojrzałości i dbania o siebie.

Jeśli jesteś w kryzysie, tutaj możesz uzyskać bezpłatną pomoc:

• Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym — 800 702 222
• Ogólnopolska Poradnia Telefoniczna dla Osób Przeżywających Kryzys Emocjonalny — 116 123
• Numer alarmowy w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia — 112
• Telefon Zaufania dla Mężczyzn — 608 271 402 (wtorek 17.00-19.00, środa 18.00-20.00, czwartek 19.00-21.00)
• Serwis internetowy „Życie warte jest rozmowy”

• Źródła:

• Chodkiewicz, J. i Miniszewska, J. (2016). Męska depresja – koncepcja, metody pomiaru i związki z zachowaniami samobójczymi. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 16(1), 33–37.
  https://doi.org/10.15557/PiPK.2016.0006

  Krajewski-Siuda, K. i Żyśko, S. (2023). Męska depresja. Jak rozbić pancerz. Wydawnictwo WAM.

  World Health Organization. (2023, 31 marca). Depression.
  https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression

  World Health Organization. (2024, 28 sierpnia). Suicide.
  https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide