„Taka Pani uroda”, czyli o psychologicznych aspektach endometriozy

Endometrioza to przewlekła i podstępna choroba charakteryzująca się wszczepianiem błony śluzowej macicy (tzw. endometrium) poza jamą macicy, najczęściej dotykając narządy miednicy mniejszej — jajniki, jajowody czy nawet jelita. U wielu kobiet rozwija się ona powoli i na początku bezobjawowo. Jednak z czasem pojawiają się charakterystyczne objawy: silne bóle podbrzusza, bolesne miesiączki, bóle w czasie współżycia czy trudności z zajściem w ciążę. Dolegliwości często są na tyle nasilone, że uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie. Etiologia tego zjawiska nadal nie została do końca poznana, przez co stanowi ono znaczne wyzwanie dla medycyny. Jednak poza aspektami fizycznymi, endometrioza stanowi także silne obciążenie psychiczne.

Ciągły ból znacząco obniża jakość życia, przyczyniając się do pogorszenia nastroju oraz możliwego pojawiania się objawów depresyjnych. Trudności seksualne oraz prokreacyjne mogą powodować frustrację, obniżenie samooceny oraz negatywnie wpływać na postrzeganie siebie w roli partnerki. Dodatkowo kobiety dotknięte tą chorobą często doświadczają wykluczenia społecznego oraz niezrozumienia nie tylko ze strony otoczenia, ale także samych specjalistów. Obecnie endometrioza nie jest postrzegana jedynie jako problem medyczny, lecz także jako złożone zjawisko społeczne, którego leczenie wymaga interdyscyplinarnego podejścia łączącego różne dziedziny, w tym psychologię.

Konsekwencje społeczne endometriozy

Endometrioza nadal pozostaje marginalnym tematem w świadomości społecznej, co można połączyć z szerszym zjawiskiem społecznego niedowartościowania kobiecego bólu (Kozik, 2025). Pomimo coraz większej liczby publikacji naukowych, dolegliwości kobiet często nadal są umniejszane i bagatelizowane. W socjologii możemy spotkać koncepcje tzw. „społecznego uznania choroby” (Kozik, 2025). Zakłada ona, że choroba uznana społecznie to taka, której objawy i konsekwencje są ogólnie rozumiane i akceptowane przez środowisko (lekarzy, rodzinę, środowisko pracy). Gdy schorzenie nie ma widocznych objawów może być postrzegana jako mniej poważne, co może wzmagać w pacjentkach poczucie niezrozumienia i wymagać od nich „udowadniania” swojego cierpienia. W szerszym kontekście endometrioza może dosłownie i w przenośni wykluczać kobiety z życia społecznego. W kulturze ceniącej produktywność i sukcesy ograniczenia związane z objawami mogą nakładać na kobiety poczucie winy i presję. Ponadto trudności z pełnieniem ważnych dla kobiety ról, takich jak np. matki, partnerki, pracowniczki, mogą wzmagać poczucie wstydu i niezrozumienia. Stąd tak ważne jest budowanie świadomości społecznej w odniesieniu do endometriozy oraz tworzenie sieci wsparcia.  

Konsekwencje psychologiczne endometriozy

Poza przewlekłym bólem już sam etap diagnozy może być powodem przedłużającego się stresu i poczucia niezrozumienia. Kobiety często relacjonują bagatelizację swoich objawów, z jaką spotkały się w gabinetach specjalistów. Powoduje to silną frustrację i poczucie bezradności. Endometrioza wiąże się także z problemami z zajściem w ciążę oraz czerpaniem przyjemności z aktywności seksualnej. Dla wielu kobiet ten aspekt również wiąże się z bólem, co może realnie wpływać na relację — partner może mieć trudność w zrozumieniu doświadczeń osoby chorej oraz w znalezieniu odpowiednich sposobów wsparcia. Sama sytuacja niepłodności, dla par pragnących posiadać potomstwo, również negatywnie wpływa na relację między partnerami, a u partnerki może powodować poczucie winy i uderzać w jej postrzeganie siebie jako kobiety. 

Innym aspektem wiążącym się z obciążeniem psychicznym jest także proces leczenia. Jednym ze stosowanych sposobów leczenia jest terapia hormonalna, która może powodować skutki uboczne, takie jak wahania nastroju, drażliwość czy obniżenie libido. W wyjątkowych przypadkach (u kobiet po 40. roku życia, nie planujących już posiadania potomstwa, wciąż doświadczających silnych objawów) stosuje się także radykalne leczenie zabiegowe, polegające na pełnej histerektomii (usunięciu macicy). Dla kobiet cierpiących z powodu tej choroby inwazyjne procedury medyczne mogą być źródłem dodatkowego bólu oraz uderzać w poczucie własnej wartości i tożsamości. Życie w ciągłym napięciu i stresie może stanowić ponadto poważny czynnik ryzyka rozwoju depresji i innych zaburzeń psychicznych.

Endometrioza dotyka zatem większości sfer życia, znacząco wykraczając poza aspekt medyczny. Wiąże się nie tylko z trudnościami jednostkowymi, ale wpływa także na komunikację w związku. Z tego powodu w procesie leczenia ważne jest szerokie, interdyscyplinarne podejście uwzględniające dobrostan psychiczny i wsparcie społeczne pacjentki.   

Wsparcie psychologiczne w endometriozie 

Dużą rolę w poprawie funkcjonowania pacjentek z endometriozą odgrywa wsparcie ze strony specjalistów oraz bliskich, obejmujących nie tylko aspekty medyczne, lecz także psychologiczne. Do działań tych należą:

• Edukacja o chorobie — świadomość istoty choroby pomaga obniżyć lęk przed objawami, zwiększa poczucie kontroli i pomaga w tworzeniu planu działania;
• Psychoedukacja — obejmuje budowanie świadomości psychologicznych aspektów objawów, co może poprawiać samopoczucie oraz budować satysfakcjonujące relacje z bliskimi;
• Psychoterapia przewlekłego bólu — obecnie istnieją specjalnie opracowane protokoły psychoterapii (np. w terapii poznawczo-behawioralnej CBT) dedykowane dla osób mierzących się z przewlekłym bólem (np. w przebiegu endometriozy); terapia daje narzędzia psychologiczne pozwalające poprawić jakość życia oraz zwiększyć aktywność pacjentów;
• Psychoterapia par — w przypadku konfliktów pojawiających się między partnerami, konsultacja z psychoterapeutą par może pomóc w lepszym zrozumieniu siebie nawzajem oraz w wypracowaniu bardziej efektywnych strategii komunikacji;
• Opieka wykwalifikowanych specjalistów — ze względu na złożoność jednostki chorobowej, endometrioza wymaga interdyscyplinarnego podejścia, łączącego nie tylko dużą wiedzę medyczną, lecz także uważność i otwartość na pacjenta;
• Poszerzanie świadomości społecznej — endometrioza nadal pozostaje tematem marginalizowanym w dyskusji społecznej, co przyczynia się do niezrozumienia oraz stygmatyzacji kobiet mierzących się z tą chorobą.
• Budowanie sieci wsparcia — grupy wsparcia, grupy samopomocowe czy oddolne inicjatywy dają przestrzeń do dzielenia się doświadczeniami, poznawania nowych osób oraz inspirowania się sposobami radzenia sobie używanymi przez innych uczestników.

• Źródła:

• Bednarowska-Flisiak, A., Bińkowska, M. i Dębski, R. (2004). Endometrioza – co nowego? Przegląd Menopauzalny, 3(2), 22-28.

  Kozik, E. (2025). „Niewidzialny” ból – wykluczenie społeczne pacjentek z endometriozą. Analiza jakościowa. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 27(1), 257–277. https://doi.org/10.14746/kse.2025.27.1.16

  Wyderka, M. I., Zalewska, D., & Szeląg, E. (2011). Endometrioza a jakość życia. Pielęgniarstwo Polskie, 4(42), 199-206.